Çimlerde fizyolojik ve morfolojik özelliklerine göre değişik
sınıflandırmalar yapılabilir. Biz burada bunları, fazla detaya
girmeden, en çok kullanılanları inceleyeceğiz. Boyut olarak Alt çim,
orta çim, üst çim olarak sınıflandırılabilir.Burada Poa pratensis,
Agrostis tenuis gb. çeşitler alt grup, Festuca sp. orta, Lolium ise;
üst grup olarak nitelendirilebilir.
Çimleri sıcaklık isteklerine göre de serin iklim bitkileri ve sıcak
iklim bitkileri diye ikiye ayırabiliriz. Bu çim çeşitleri yalnızca kıyı
bölgelerimizde veya iç bölgelerimizde yetişir diye kesin sınır çizmek
mümkün değildir. Fakat biz çim çeşitlerimizi bu başlıklar altında
inceleyeceğiz.
Bazı Serin iklim çim çeşitleri:
Bu çimlerimizin başlıca özelliği, en iyi gelişme dönemleri 10-27 ºC
toprak sıcaklığında olmasıdır. Havalar aşırı donlu ve kuru olmadığı kış
aylarında iyi bir bakımla renklerini muhafaza edebilmektedir. Bunlar
her birinin yaprak dokusu, boyu, gelişme hızları vb. özellikleri farklı
olduğu için her birinin artı veya eksi yönleri bulunmaktadır. Bunlar
kendi aralarında belirli oranlarda yapılacak karışımlarla birbirinin
açık yönleri kapatılabilir.Bu çim çeşitleri:
Agropyron repens (Tarla ayrığı):Türkiye'nin her tarafına yayılmış,
gevşek fakat sağlam bir doku oluşturur. Uzun kök sistemine sahip,
rizomlarıyla yayılan çim türüdür. Kaba doku oluşturur. Kurağa
dayanıklıdır fakat yazın şiddetli sıcaklarında gelişmesi durur.
Basılmaya dayanıklıdır. Tarım alanlarında yabancı ot olarak bulunur.
Agrostis canina (Tavus otu): 1 gr.da 17.000 adet tohum bulunmaktadır.
Bu çeşit üst sürgünler ile yayılan, dar yapraklı, kısa boylu, sarı
yeşil renkli bir alt çimdir.Sık, yumuşak, keçe gb. bir doku
oluşturur.Biraz kuraklığa dayanıklıdır, yabani otlarla mücadele
edebilir.
Agrostis tenuis (Tavus otu): 1 gr. da 16.000 adet tohum bulunur. İnce
tohumlu,alt çim. Sürekli yumak yapan sık dokulu, kısa boylu, yazın açık
yeşil renklidir. Yaprak genişliği ortadır. Özellikle ağır topraklarda
(killi topraklarda) zarar görebilir. Derin biçime elverişlidir.Biraz
gölgeye dayanıklıdır. Susuz kaldığında özellikle renkleri sararır.
Agrostis stolonifera (Btaklık tavus otu): 1 gr.da 12.000 adet tohum
bulunur. Sık ve ince dokulu bir çim oluşturur. Derin biçime
elverişlidir. Tohum ve stolonları ile üretilmektedir. Gençlik
devresinde yavaş gelişir, serin ve yağışlı yerlerden hoşlanır. Besin
maddelerince zengin tınlı-killi topraklarda, iyi drenaj koşullarında
iyi gelişme gösterir.
Dactylis glomerata (Domuz ayrığı): 1 gr.da 1100 adet tohum bulunur.
Kaba demetler şeklinde çok rutubetli alanlara adapte olabilen, tüysüz,
çok yıllık bir çim bitkisidir. Bu çeşitlerin tamamı dik eğimli alanlar
ve banketler için uygundur
Festuca rubra (Kırmızı yumak): 1 gr.da 1000 adet tohum içerir.İnce yada
dar yapraklıdır.Bu bitkimiz kuraklığa oldukça dayanıklıdır. Gölgeye de
dayanıklıdır.Hemen hemen her amaç için uygun olan çim türüdür.Bu
bitkimizin orta derece basılabilirliği vardır.
Festuca ovina (Yumak Otu): 1 gr.da 2000 adet tohum içerir.İnce
yapraklı, sık dokuludur. Tüm festucalarda olduğu gibi yumak oluşturur.
Kırsal alan peyzaj onarım çalışmalarında kullanılabilir. Çevre
koşullarınadayanıklıdır.Hastalıklara duyarlıdır.Yoğun biçmelerde
hastalıklara duyarlılık artar.Gölge çimidir.Yıpranmaya
dayanıklıdır.Düşük sıcaklıklara dayanıklıdır.
Festuca arundinacea (Uzun Yumak): 1 gr.da 380-580 adet tohum
içerir.Kaba dokulu, öbek halinde gelişme gösteren,ezilmeye ve basılmaya
dayanıklı çok yıllık bir çim bitkisidir. Tohumla üretilir. rizomları ve
kök sürgünleri ile kısa zamanda yayılır. Ekstrem sıcaklıklara karşı
duyarlıdır. Asitli topraklarda yetiştirilebilir. Su isteği bakımından
dayanıklıdır.
Festuca longifolia:Kaba yapılı, ezilmeye ve kısa biçmeye çok fazla
dayanıklı değildir.Bu yüzden spor alanlarında kullanılamaz.Ancak
dekoratif amaçlar için tercih edilen bir çimdir. Yaz-kış koyu yeşildir
ve ayrıca Corticium hastalığına dayanıklıdır. Gölgeye toleranslıdır.
Kurağa dayanıklıdır.
Lolium multiflorum (İtalyan çimi):1 gr.da 500 adet tohum bulunur.Kış ve
ilkbahar ekimlerinden sonra güzel renk veren,tek yıllık,kaba dokulu ve
hızlı gelişen bir çim türüdür.
Lolium perenne (İngiliz çimi): 1gr.da 500 adet tohum bulunur.Bu bitki
ülkemizin hemen hemen her yerinden yetişebilir.Dik,yatık ve yarı-yatık
formları vardır.Gençken ince bir yapıya sahip olup sonra giderek
kalınlaşır.Yaprakların rengi gençken canlı ve yeşil, yaşlandıkça saman
rengi yeşile dönüşür. L. perenne serbest bırakıldığında 30-60 cm.
arasında bir boya ulaşabilir.
Kışa çok dayanıklı değildir.Ani sıcaklık düşmelerinde zarar görebilir.
Ilık ve serin yöreler rutubeti seven bu bitki için uygundur. Çevre
koşullarına çok dayanıklıdır. Verimli topraklarda daha iyi gelişir.
Pheleum pratense (Çayır kelp kuyruğu): 1gr.da 2000 adet tohum vardır.
Bu bitki yabani karakterde olduğu için dayanıklılık bakımından önemli
çim türüdür. Kültüre alınması zor bir çeşittir. Geniş
yapraklı,kuraklığa hassas, kendini yenileme yeteneği yüksektir.
Vejetasyona erken başlaması bir avantajdır.Ağır ve rutubetli topraklar
için çok uygundur.
Poa pratensis (Çayır salkım otu): 1gr.da 3300 adet tohum bulunur.En sık
dokuyu oluşturan çimdir. Yavaş gelişme gösterir, kuraklığa ve
yıpranmaya dayanıklıdır. Koyu yeşil renklidir.Orta yada geniş
yaprakları vardır. İlk bir aydan sonra karışımlarda çok sağlam yer
tutar. Yoğun sürgünü vardır. Kendini yenileme yeteneği yüksektir. Besin
maddeleri bakımından zengin topraklar ister. En önemli duyarlılığı pas
hastalığıdır.Toprak fakirse hemen yaprak pas hastalığına yaklalanır.
Bazı Sıcak iklim Çim türleri:
Özellikle subtropik ve tropik çim türleridir. Özellikle ülkemizde
Nisan-Ekim aylarında istenilen fonksiyonları yerine getirirler. Ege ve
Akdeniz Bölgeleri gibi sıcaklığın fazla olduğu ortamlar varsa bu devre
Mart başından Kasım sonuna kadar da olabilir. Bu devre dışında kalan
dönemde sıcak iklim çim türleri sarı yada açık kahverengi bir görüntüye
sahip olur. Bu nedenle bazı çalışmalar da bu türler kullanılmak
istenilmez.
Toprak sıcaklığı 5-8 ºC olduğunda gelişme gösterir. Bu sıcaklığın
altında olursa alt kısmında sararmalar gözükür. Mart 15- Ekim başına
kadar yeşil kalır. Özellikle sıcak iklim çevre koşullarında iyi gelişme
gösterir. Akdeniz ikliminin hüküm sürdüğü G. Afrika, K. Afrika,
Filistin, İsrail'deki çim türleri yetiştirilebilir. Deniz tuzlu
rüzgarlarından zarar görmez. Zoysia japonica biraz duyarlıdır.
Ayırmayla, köklü çelik ve çelik ile üretilebilir. Çok derin
biçilmemelidir, biçilirse renk değişimi görülebilir. Kışın
kullanılmayan alanlarda bilhassa yazlıklarda kullanılması tavsiye
edilir. Su istekleri daha azdır.
Axanopunus offinis (Halı çimi): 1gr.da 2700 adet tohum bulunur. Fazla
boylanmaz, sık ve kaba dokuludur. Kumlu ve tınlı topraklarda çok iyi
gelişme gösterir. Düzenli biçimle daha az boylandırılır. Düzenli biçim
sık bir doku yapmasına da elverişli bir ortam oluşturur. Erozyon
önleyicidir.Bol ve sağlam kök oluşturur. Otoyollarda şevlerde
kullanılabilir.Yıpranmaya dayanıksızdır.Yarı gölge ortamlarda gübre
takviyesi ile yetiştirebilir. Kışın soğuklarda, erken ve geç donlarda
bozulma gösterir.
Buchloe dactlyloides (Buffalo çimi): 1 gr.da 2700-3000 adet tohum
bulunur. Axanopunus offinis'e benzer ama daha yavaş gelişir,
rizomlarıyla yayılır, kaba dokuludur.15 cm.'ye kadar boy yapabilir.
Bakımsızlığa dayanıklıdır. Sık biçime dayanıklıdır. Besin maddesi bol
olan, iyi drene edilmiş topraklarda iyi gelişme gösterir.
Cynadon dactylon c.v.(Bermuda çimi): 1 gr.da 3300-4400 tohum bulunur.
Hızlı gelişen bir çim türüdür. Hemen hemen her toprakta yetişebilir.Su
birikintisi sevmez.İyi drene edilmiş toprak ister, güneşi sever,
Kuraklığa dayanıklıdır, gölge ortam istemez. İyi bir görüntü için sık
biçim gerekir.Biçim yüksekliği 1,5-3 cm. arasında değişir. Toprak
sıcaklığı 5 ºC altına indiğinde üst organlar sararır hatta kurur.
Cynadon tranvaalensis (Uganda çimi): C. dactylon' a göre daha dayanıklı
ve daha ince dokuludur. Daha hızlı gelişme gösterir. Daha az yeşildir.
Her türlü toprakta yetişebilir.Havalı, iyi drene edilmiş topraklarda
iyi gelişir. Gölge istemez. Sık biçim ister 5 ºC nin altında yapraklar
sararır. Deniz tuzlu rüzgarlarına ,nispeten daha dayanıklıdır.
Dıgıtera decumbens: Nemli, drenajı iyi, besin maddelerince zengin
topraklarda daha iyi gelişme gösterir.En önemli özelliği hastalık ve
zararlılara dayanıklıdır. Sık biçime gelmez.
Zoysia japonica(Japon çimi, Kore çimi): 1 gr.da 3000-5000 adet tohum
bulunur.Sürünücü gelişme gösterir.Kaba dokuludur. Sık gelişme gösterir.
Humuslu topraklarda daha iyi gelişir.Dayanıklıdır. Fakir topraklar da
gelişme gösterir. Sıcak iklim çim türleri içinde soğuğa en dayanıklı
olanıdır.Çok sert soğuklarda kahverengi bir renk alır. Yıpranmaya, kısa
biçime dayanıklıdır.Yarı gölge ortamlarda yeişebilir.
Erogrostis angustifolia dayanıklıdır. Yıpranmaya ve sık biçime dayanıklıdır.